Bor’ un Tarihçesi

Tarihte ilk olarak 4000 yıl önce Babiller Uzak Doğu' dan boraks ithal etmiş ve bunu altın işletmeciliğinde de kullanmışlardır.  Mısırlıların da boru, mumyalamada,  tıpta ve metalurji uygulamalarında kullandıkları bilinmektedir.  İlk boraks kaynağı Tibet Göllerinden elde edilmiştir.  Boraks koyunlara bağlanan torbalarda Himalayalar’ dan Hindistan’ a getirilmiştir.  Eski Yunanlılar ve Romalılar boratları temizlik maddesi olarak kullanmıştır.  İlaç olarak ilk kez Arap doktorlar tarafından M.S. 875 yılında kullanılmıştır.  Borik Asit 1700’ lü yılların başında borakstan yapılmış,  1800’ lü yılların başında ise elementer bor elde edilmiştir .

            Elementel bor 1808 yılında Fransız Kimyacı Gay-Lussac ile Baron Louis Thenard ve bağımsız olarak İngiliz kimyacı Sir Humpry Davy tarafından bulunmuştur.

            Modern bor endüstrisi ise 13. yy’ da Marco Polo tarafından Tibet’ ten Avrupa’ya getirilmesiyle başlamıştır.  1771 yılında, İtalya’nın Tuscani bölgesindeki sıcak su kaynaklarında Sassolit bulunduğu anlaşılmış 1852’ de Şili’ de endüstriyel anlamda ilk boraks madenciliği başlamıştır.  Nevada,  Calıfornia, Caliko  Moutain ve Kramer yöresindeki yatakların bulunarak işletilmeye alınmasıyla ABD dünya bor gereksinimini karşılayan birinci ülke haline gelmiştir.  Türkiye’ de ilk işletmenin 1861 yılında çıkartılan Maadin Nizannamesi uyarınca 1865 yılında bir Fransız şirketine işletme imtiyazı verilmesiyle başladığı bilinmektedir.

           1950 yılında Bigadiç ve 1952 yılında Mustafa Kemal Paşa yöresindeki kolemanit yatakları bulunmuştur. 1956 yılında Kütahya Emet Kolemanit, 1961 yılında Eskişehir Kırka Boraks yataklarının bulunması ve işletilmeye başlatılmasıyla Türkiye, dünya bor üretimi içinde % 3  olan payını 1962’de  % 15,  1977’ de % 39 düzeyine yükseltmiştir [1].

Türkiye Bor Madenciliği

Türkiye’de bilinen başlıca borat yatakları Batı Anadolu’da yer almakta ve bu yataklar dünya rezervinin % 60-70’ ine sahip bulunmaktadır.  Türkiye rezervlerinin % 37’si Bigadiç, % 34’ ü  Emet, % 28 ‘i Kırka ve %1’ i Kestelek bölgesinde bulunmaktadır.

         Bigadiç işletmesinde başlıca bor mineralleri kolemanit ve üleksittir.  Boratlar 1-8 m kalınlıkta tabakalar halinde killer  arasında yer alırlar .  Kapalı ve açık ocaklardan üretilen tüvenan cevherler   600 000 ton / yıl tüvenan cevher yıkama kapasiteli konsantratörlerde zenginleştirilerek, 25-125 mm,     3-25 mm kolemanit konsantreleri ile 3 - 125 mm ve 0.2 - 3 mm üleksit konsantreleri elde edilir.

Bor mineral ve bileşiklerinin ülkemiz içinde kullanılması çok kısıtlıdır.  Kırka (Eskişehir) ve Bandırma (Balıkesir) ‘de yer alan tesislerde bor cevherleri rafine ürüne dönüştürülmektedir [1].